İSTANBUL’DA BİR AMERİKALI

   Herman Merville (1819-1891) Amerikalı bir yazar. Yaşamöyküsünün başında romancı, hikâyeci, denemeci diye tanıtılmakla birlikte bazı yaşamöykülerinde bu özelliklerine “denizci” nitelemesi de ekleniyor

 

 

Herman Merville (1819-1891) Amerikalı bir yazar. Yaşamöyküsünün başında romancı, hikâyeci, denemeci diye tanıtılmarla birlikte bazı yaşamöykülerinde bu özelliklerine “denizci” nitelemesi de ekleniyor. Bütün dünyada olduğu gibi bizde de Moby Dick (Beyaz Balina) (1851) adlı romanıyla tanınıyor. Moby Dick’ten başka yapıtlarından bazıları Katip Bartleby, Veranda Öyküleri, Typee Polinezya Hayatına bir Bakış, Sağlam Adam-Bir Maskeli Geçit adlarıyla dilimize çevrilmiş.

Melville, çok genç yaşta hayatını kazanmak zorunda kalınca çeşitli işlerde çalışmış, sonunda gemilerde çalışmaya başlamış. Serüvenlerle dolu denizcilik yaşamı otuz yaşına kadar sürmüş. Karada yaşamaya başlayınca da geçmişteki yaşamını yazmaya koyulmuş. Bir süre sonra aile sorunlarından bunalınca kurtuluşu yine denizde aramış. 1856 yılında çıktığı deniz gezisinde tuttuğu günlükler ancak 1933’te Journal Up the Strats (Boğazlar Günlüğü) adıyla yayımlanmış.


Günlüğünden anlaşıldığına göre, yolculuk yaptığı gemi 11 Aralık 1856’da İstanbul’a varıyor. Fakat Melville, sis engeli nedeniyle ancak 13 Aralık günü karaya çıkabiliyor ve Beyoğlu tarafında bir otelde kalmaya başlıyor. İstanbul’da bulunduğu 6 gün boyunca suriçini, Haliç kıyılarını, Beyoğlu’nu, Galata’yı, Boğaz’da Rumeli ve Anadolu yakasında bazı semtleri geziyor. 16 Aralık günü akşama doğru İstanbul’dan ayrılıyor ve deniz yolculuğu yeniden başlıyor.

Melville’in anlattığı İstanbul padişah Abdülmecid’in saltanat dönemindeki (1833-1861) İstanbul’dur.

Yukarıdaki bazı bilgileri ve yazarın günlükleri olduğu bilgisini, Seyit Kemal Karaalioğlu’nun Resimli Dünya Edebiyatçılar Sözlüğü (İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1979) adlı yapıtından bir rastlantı sonucu öğrendim.

Günlükleri Haluk Şahin çevirmiş. Çevirinin nereden alıntılandığı belirtilmemiş ve anlaşıldığı kadarıyla çeviriden bazı bölümler atlanmış. Metinler eksikli olsa bile, 19. yüzyılda, Amerikalı bir yazarın İstanbul gözlemleri ve izlenimleri sonunda yaptığı yorum ve değerlendirmeler ilginç ve şaşırtıcı.

Melville’in söz konusu günlüğünün dilimize çevrilip kitap olarak yayımlandığı konusunda bir bilgiye ulaşamadım. Keşke Haluk Şahin bütün kitabı çevirmiş olsaydı.
Bu arada, Resimli Dünya Edebiyatçılar Sözlüğü’nü hazırlamış olan ve 1995’te yitirdiğimiz Karaalioğlu’nu da analım. Karaalioğlu edebiyat öğretmeniydi ve başvuru kitabı niteliğinde pek çok yapıt hazırlamıştı. Bir şiir ve bir hikâye kitabı, bir de romanı vardır. Sözlük, araştırma-derleme, seçki, yaşamöyküsü, çocuk kitabı alanlarında da pek çok ürün vermiştir.