GÖZÜ YAŞLI TÜRKÜLER

29 Kasım 2017 Çarşamba günü İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı BİSED Çalgı Bölümü’nün Gözü Yaşlı Türküler etkinliği tahminimin üstünde ilgi gördü. Sanatçı Öğretim Görevlisi Erdoğan Eskimez’in düzenlediği etkinlikte moderatör olarak gazeteci ağabeyim Erol Aktı, konuşmacı olarak da ben görev almıştım.

 

Görseller eşliğinde ağıtlara ilişkin bilgiler verdim, soruları cevapladım. "Gözü Yaşlı Türküler" etkinliğinde sosyal ve sanat sorumluluğu bilinci ile gönüllü olarak katılan sanatçılarımız Erdoğan Eskimez, Nursaç Doğanışık, Soner Özbilen, Armağan Coşkun Elçi, Esin Şentürk, Tuğrul Şan, Ayşegül Aral Altıok, Adile Kurt Karatepe, Münevver Özdemir, Mehtap Demir, Özlem Eskimez okudukları ağıtlarla gözleri yaşarttılar, duygu dolu dakikalar yaşattılar.

Programın finali Âşık Veysel’in sesinden “Atatürk’e ağıt”ı dinletildi. Sanatçılardan oluşan koroyu Erol Aktı yönetti. Dinleyiciler ayağa kalkarak koroya katıldı. Yemen ağıtını ve Çanakkale türküsünü birlikte okudular.

Felâket üstüne söylenmiş acı dolu şiirlere ağıt diyoruz. Eskiden Türklerde “yuğ” denirdi. Yalnız kişi ölümleri değil; yangınlarda, sellerde, depremlerde, savaşlarda, diğer afetlerde ağıt söyleniyor.

Anadolu Türkçesi’nde ağıt “bozlak”, Azerbaycan dilindeki “ağı ile eş anlamlı. Kökeni ağlamak, bozlamak fiiline dayanıyor. Yas kelimesi ise Arapça “keder” anlamına gelen “ye’s” ten gelmiş. İslâmiyet’ten önceki dönemde, “sagu”, “Sıgtamak” ağlamak fiilinden türemiş. Kars yöresinde “bayatı”, Sivas yöresinde “deme”, Adana yöresinde “deşet”, Malatya yöresinde “deyiş”, Samsun yöresinde “deyişet”, Muş yöresinde “sau”, Elazığ yöresinde “şın”, Diyarbakır yöresinde “şivan”, İçel-Isparta yöresinde “yakım”, Antalya, Balıkesir, Burdur, Karaman, Muğla yöresinde “yas”, genellikle Doğu Anadolu yörelerinde “sızlama” denilmekte.

Her bölgede, ağıt yakan kimseler vardır. Bütünü bir kişi tarafından söylenmeyebilir. Orada her bulanan her kişi, ağıta katılır, istedikleri kadar dörtlük söylerler. Onun için kimi ağıtlarda, ayak uyak bütünlüğü bulunmadığı görülür.

Yakıldıkları konulara göre ağıtları; kişiler için yakılan ağıtlar, sosyal olaylar üzerine yakılan ağıtlar, gelin ağıtları, asker uğurlama-karşılama ağıtları, hayvanlar için yakılan ağıtlar, doğaya yakılan ağıtlar, doğal afetler için yakılan ağıtlar ve halk şairlerinin söylediği ağıtlar olmak üzere kümeleyebiliyoruz.

Ağıtlar, yakıldığı dönemin, sosyal, toplumsal hayatı, tarihi, ekonomisi, inanışları, gelenek ve görenekleri gibi birçok hayatın gerçeklerine ayna oluyor. Belge niteliği taşıyorlar.   Okuma yazma bilenlerin olmadığı, çoğu yerlerdeki yaşantıları ağıtlardan öğrenebiliyoruz.

Âşık Veysel’in köyü Söbalan, şimdiki adıyla Sivrialan’da Fadime adında bir gelin feryat ediyor: Fadime gelin, köyün dışındaki dünyayı nereden bilsin? Hâlâ padişahın Sultan Aziz olduğunu sanıyordu.

“Merhametsiz padişahlar askeri / On sene bekletiyorlar Hicaz'da / Genç iken kocadım, yitirdim yâri / Soyka Yemen yiğit koymadı bizde. // Padişaha söylen yâri göndersin / Bu kanunu bu zagonu döndersin / On seneyi bir seneye indirsin / Hiç mi merhamet yok Sultan Aziz'de / ......”

Bu ağıt Sivas’ın Şarkışla ilçesinde derlendi. Seferberlik sırasında cephe gerisinin manzarasını ve yokluk, yoksunluk içinde kalan kadınların feryadını yansıtması açısında önemli:

Ahırın damı yıkıldı / Oturacak yer kalmadı / İki yiğit asker ettim / Haniya biri dönmedi // Hanıya hanım hanıya / Bunu duyanlar acıya / Kuban olam komşularım / Gardaş koysun salacaya. // Kızılırmak yine çoştu / Dalga vurdu boyum aştı / Künye gelmiş okunuyor / Birisi de bize düştü. // .....”

 

Ağıtlarımızın kiminde yurt topraklarının işgal edişi ve o yerlerin kaybedilişinin feryatlarını duyar gibi oluruz. Salgın hastalıkların insanları nasıl silip süpürdüğünü ağıtlarımızdan öğreniyoruz. Yemen türküleri, hastane, hapishane ve de topraklarından koparılmış kişilerin göç yollarında çektikleri sefaleti ağıtlarımız dile getiriyor. Kağızmanlı Hıfzı’nın gencecik ölen emmi kızına duyguları, Ruhsatî’nin, ölen karısının mezarı başında nasıl gözyaşı döktüğü ağıtlarla günümüze yansıyor.

 

 

 

Yorum yapın

Misafir olarak yorum yapın

0
hizmet koşulları.

Yorumlar